Fysieke nabijheid essentieel voor volwaardig leven

In Nederland gaan we naar een ‘nieuw normaal’. Maar dit normaal is bij lange na niet normaal voor mensen met een beperking en ouderen in de langdurige zorg. Lieuwe-Jan van Eck en Eveline Schavemaker ontwikkelen 3 maatschappelijke businesscases voor drie pilots Volwaardig leven. De gemeenschappelijke deler in deze pilots is dat gezinnen vastlopen in het zorgsysteem. Zij kunnen daarom een gespecialiseerde cliëntondersteuner goed gebruiken om zo volwaardig mogelijk te kunnen leven. Van dichtbij zien Lieuwe-Jan en Eveline dat gespecialiseerde cliëntondersteuners hun werkzaamheden hebben aangepast de afgelopen maanden. Aanpassing van alle medewerkers in de zorg is nodig voor de veiligheid en gezondheid van de cliënten, hun naasten en zichzelf. Waar lopen zij tegenaan en hoe zien zij de toekomst?

Fysieke nabijheid

Mensen met een beperking zijn afhankelijk van het fysieke contact met de mensen om hen heen. De nabijheid van ouders, broers en zussen, vrienden, begeleiders en zorgverleners én fysiek contact hebben zij nodig om te kunnen leven. Even die aanraking om er zeker van te zijn dat zij er echt zijn, is een wezenlijk onderdeel van het leven. Dat zal altijd zo blijven, dus ook in het ‘nieuwe normaal’.

Nieuwe normaal is niet normaal

Het ‘nieuwe normaal’ waar men over spreekt is nooit volledig haalbaar en wenselijk in de langdurige zorg. Deze terminologie strijkt tegen de haren in. Enerzijds omdat het gaat over hygiëne maatregelen: handen wassen, papieren zakdoekjes gebruiken, niezen in elleboog etcetera. Dit zou al gebruikelijk moeten zijn in de zorg! En anderzijds de bedoelde 1,5 meter afstand. Iets dat niet haalbaar is in de zorg. Het doet afbreuk aan de geborgenheid en leefbaarheid van mensen met een beperking, ouderen en hun naasten.

De afgelopen maanden van bezoekverbod in zowel de gehandicaptenzorg als de ouderenzorg legt het gemis en verdriet van de afwezigheid van fysieke nabijheid duidelijk bloot. En nu; hoe is de ervaring voor iedereen dat deuren weer geopend zijn voor bezoek? Dat de dagbesteding weer is gaan draaien en logeren ook weer mogelijk is. De één staat van ongeduld – soms met groot onbegrip voor de organisatorische voorzichtigheid – te trappelen voor de deur. De ander kijkt het nog even aan. Wat gebeurt er als er toch nieuwe besmettingen in de instellingen komen? Gaan we dan weer terug naar af? Wat ontnemen we dan opnieuw onze geliefde naasten?

Spagaat

Om zo veel mogelijk risico’s te vermijden moeten instellingen in de langdurige zorg zich aan strikte voorwaarden houden. We gaan van de zwart-witte duidelijkheid: de deuren dicht, naar steeds meer kleur: de deuren op een kier. Hoe beter het gaat, hoe meer kleur. Het is de uitdaging om in al dit geweld van voorzorgsmaatregelen goed te blijven kijken naar de cliënten en te luisteren naar familie en hun naasten. Dit vraagt van bestuurders in de zorg om hun medewerkers te faciliteren en hen bij te staan in de, soms moeilijke, gesprekken die zij voeren met cliënten en familie. Van de overheid en van de IGJ verlangt dit, om naast de voorkoming van een Corona uitbraak, ook te kijken naar de leefbaarheid voor en het welbevinden van de cliënten.

Welke dilemma’s brengen deze stappen met zich mee? Ethische en morele vragen vanuit de ouderen- en gehandicaptenzorg kwamen de afgelopen weken in het nieuws. Oproepen van bestuurders, die zich hardop afvragen of dit kwaliteit van leven is. Hoe gaan we om met veiligheid van ‘onze’ bewoners én ‘onze’ medewerkers? Hoe staat het met de ‘eigen regie’ en de medezeggenschap van cliënten in de huizen waar zij wonen? Deze is de afgelopen maanden drastisch ingeperkt. Hoe geven we de cliënt zijn autonomie weer terug? Het voelt als een spagaat.

De stem van begeleiders en zorgmedewerkers

Tegelijkertijd blijft het angstvallig stil vanuit begeleiders en zorgmedewerkers die zo nabij de cliënten staan. Terwijl juist deze medewerkers een hele belangrijke rol hebben in deze bezoekregelingen. De medewerkers spreken en begeleiden cliënten, familieleden en vrijwilligers. Zij hebben te maken met verschillende belangen, En deze belangen kunnen botsen. Er zijn verdrietige cliënten, boze familieleden, cliënten die de dagbesteding missen en die de wereld helemaal niet meer begrijpen. Maar de medewerkers maken zich ook zorgen over hun eigen gezondheid, die van hun gezin en die van collega’s.

We hoorden Hugo de Jonge zeggen in de persconferentie op 27 mei, dat de stappen in de nieuwe bezoekregeling ‘spannend’ worden gevonden door de zorg. Daar kunnen wij ons een beeld bij vormen. Maar wat hier precies mee wordt bedoeld, kunnen alleen de zorgmedewerkers echt goed duiden. Kan naast het platte woord ‘spannend’ hier meer uitleg over komen? We willen graag de stem horen van de zorgmedewerkers over hun ervaringen, dilemma’s en toekomst ideeën, juist in deze periode. Want het gepredikte ‘nieuwe normaal’ is niet normaal.

Hierbij doen we dus de oproep aan begeleiders en zorgmedewerkers in de langdurige zorg: Hoe zie jij de voorzichtige stappen naar meer bezoek? Hoe zie jij de zinvolle en waardevolle dag voor cliënten. Voor nu en in de toekomst?

Contact

Dock4& Organisatieadvies in Zorg
Middenburcht 136
3452 MT Vleuten
info@dock4advies.nl